پایان دوران دیسک های فیزیکی؛ پشت پرده تصمیم جنجالی سونی و تاثیر آن در آینده صنعت بازی

در سال 1988 نخستین کنسول با قابلیت اجرای دیسک (سی دی) به بازار معرفی شد. 6 سال پس از آن یعنی در سال 1994 پلی استیشن 1 منتشر شد که استفاده از سی دی را جهانی و معروف کرد. از آن سالها تا به الان استفاده از سی دی و شکل های فیزیکی در صنعت گیم همیشه ثابت بوده و حتی تلاشهای مایکروسافت با ایکس باکس 1 نتوانست منجر به حذف شدن آن بشود.

حال پس از گذشت 32 از انتشار پلی استیشن 1، سید شیومن (Sid Shuman) از مدیران سونی اعلام کرد که انتشار دیسک های فیزیکی برای پلی استیشن از ژانویه 2028 متوقف خواهد شد. پشت پرده ی این تصمیم ناگهانی سونی چیست؟ کمپانی که خود باعث فراگیر شدن استفاده از دیسک های فیزیکی در صنعت گیم شد، چرا اکنون خبر از توقف تولید آن در دو سال آینده میدهد؟ این تصمیم چه تاثیری بر آینده ی صنعت بازی خواهد داشت و چه ضرری به آن خواهد زد؟ با من پویا ملت همراه باشید تا همه چیز راجع به این خبر، واکنش ها و احتمالات آینده را بررسی کنیم…

خداحافظ دیسک های فیزیکی، سلام بر فروش تمام دیجیتالی!

در روز نخست جولای 2026، سونی با انتشار یک پست ناگهانی در بلاگ پلی استیشن خبر از توقف تولید دیسک های فیزیکی برای پلی استیشن از ژانویه سال 2028 داد. این اتفاق برای تمامی بازی های منتشر شده روی این کنسول خواهد افتاد نه فقط عناوین اختصاصی سونی! با اینحال فروش جعبه های فیزیکی، به دلیل قوانین خاص در برخی کشور های بخصوص کشورهای اروپایی، ادامه خواهد داشت. اما به جای وجود یک دیسک درون این جعبه ها شما یک کد دریافت میکنید که با وارد کردن آن در فروشگاه پلی استیشن بازی به کتابخانه ی شما اضافه میشود و میتوانید آن را دانلود کنید. این همچنین به این معناست که پلی استیشن 6 یک کنسول تمام دیجیتال خواهد بود و دیگر درایور دیسک نخواهد داشت.

این حرکت تنها 5 روز پیش توسط راک استار برای پیش فروش GTA 6 اعلام شد. به این منظور که این بازی نیز فروش دیسک فیزیکی نخواهد داشت و در جعبه ی آن تنها یک کد برای دانلود بازی خواهد بود. هر دو تصمیم راک استار و بخصوص سونی با واکنش های بسیار شدیدی توسط کاربران رو به رو شدند.

واکنش همراه با خشم مردم و شوخی کمپانی های بزرگ با تصمیم سونی!

تنها لحظاتی پس از انتشار این خبر، موجی از خشم و اعتراض در فضای مجازی میان گیمر ها شکل گرفت. یوتیوبرها و تولید کنندگان محتوا همگی شروع به ساخت ویدئو و مقالاتی برای اعتراض به این تصمیم سونی کردند. یکی از معروف ترین آنها کانال SomeOrdinaryGamers اعلام کرد که دیگر از پلی استیشن و سونی حمایت نخواهد کرد و بصورت کامل به پلتفرم PC مهاجرت میکند. بسیاری از کاربران نیز این حرکت سونی را قدمی بر سقوط صنعت بازی و این شرکت توصیف کردند.

برخی کاربران و چند کمپانی بزرگ خارج از دنیای گیم این تصمیم سونی را مسخره کردند. برای مثال رستوران زنجیره ای دامینو (Domino) شعبه ی بریتانیا به شوخی خبر از توقف پخت پیتزای فیزیکی از 1 آپریل 2027 داد. “خریداران قادر خواهند بود طیف کاملی از کدهای پیتزای خوشمزه ما را دانلود کنند و با استفاده از قدرت تخیل، از آنها به صورت کاملاً مجازی لذت ببرند.”

یا رستوران زنجیره ای بسیار معروف KFC شعبه اسپانیا نیز با تمسخر گفت از امروز محصولات ما فقط بصورت فایل PNG از درون اپ رستوران قابل مصرف خواهند بود. این واکنش ها فقط برای دیگر شرکت های بزرگ نبود بلکه خود کاربران نیز با تولید Meme های مختلف تمسخر و اعتراض خود را به این تصمیم نشان دادند. اما چرا سونی این تصمیم را اعلام کرد؟ آیا این حرکت ناگهانی بود یا میشد آن را پیشبینی کرد؟

سونی: ترجیح بازیکنان دیگر خرید فیزیکی بازی ها نیست!

در پست خود سونی دلیل این تصمیم کاهش فروش دیسک های فیزیکی و ترجیح مصرف کنندگان بر خرید نسخه ی دیجیتالی بازی ها اعلام شده:

“این یک مسیر طبیعی برای سونی اینتراکتیو اینترتینمت است تا با روند مصرف‌کنندگان سازگار شود، زیرا ترجیح عمومی برای رسانه‌های دیجیتال به طور قابل توجهی از دیسک‌های فیزیکی پیشی می‌گیرد. این گذار ما را قادر می‌سازد تا با نحوه ترجیح اکثر جامعه‌مان برای دسترسی و بازی کردن بازی‌ها در حال حاضر، بیشتر هماهنگ شویم.”

در دیدار با سرمایه گذاران مدیران سونی دلیل این تصمیم را کاهش شدید فروش دیسک های فیزیکی اعلام کردند و گفتند طبق آمار 80 درصد از خریداران ترجیح میدهند بازی ها را بصورت دیجیتالی از فروشگاه درون پلی استیشن خریداری کنند.

طبق آمار و داده های در دسترس این حرف مدیران سونی اشتباه نیست. طی سالیان گذشته خریداران دیسک های فیزیکی رو به کاهش بوده و برای برخی عناوین آنلاین مانند Rainbow Six Siege میزان فروش فیزکی آن تنها 2 تا 3 درصد در کشور انگلیس میرسد. بیشتر بازی های سینگل پلیر و عناوین معروف و خاص توانسته اند میزان فروش فیزیکی خود را به بالای 30 درصد برسانند. و البته چندین سال است که فروش بازی روی پلتفرم های PC نیز تماما دیجیتالی و از طریق فروشگاه هایی همانند استیم، GOG و اپیک گیمز صورت میگیرد.

همچنین تولید دیسک و سی دی هزینه های زیادی برای شرکت های بازی سازی و کنسول سازی دارد. درست است که قیمت کنسول های با قابلیت اجرای دیسک از تماما دیجیتال بیشتر است اما با افزایش قیمت سخت افزار میزان سوددهی آنها بسیار کاهش یافته و هزینه های اضافی بر روی دوش سونی میگذارد. و همچنین یکی از بهانه های افزایش قیمت بازی ها در سالیان اخیر همین فروش فیزیکی آنها است.

پس با توجه به کاهش فروش دیسک های فیزیکی در سالیان اخیر به میزان بسیار زیاد و همچنین افزایش هزینه ساخت دیسک و درایور های آن برای سونی، میشد این تصمیم را پیشبینی کرد. اما چرا این تصمیم میتواند آسیب بسیاری بصورت بلند مدت به صنعت بازی بزند؟

دلیل خشم کاربران و چرا همه باید به این تصمیم اعتراض کنند!

این تصمیم مشکلات و آسیب های کوتاه مدت و بلند مدتی برای صنعت گیم خواهد داشت و هم بازیکنان و هم بازی سازان از آن آسیب خواهند دید.

حفظ، نشر و نگهداری بازی ها دچار بحران میشود

در مقاله ی هنر هشتم: بازی های ویدئویی، به معرفی بازی های ویدئویی نه فقط به عنوان یک نوع سرگرمی یا محصولاتی برای فروش، بلکه به عنوان شکل بسیار خاص از هنر پرداختیم. و همانند دیگر آثار هنری، بازی های ویدئویی باید برای نسل های دیگر حفظ و نگهداری شوند. همانطور که ما میتوانیم فیلم های کلاسیک و بسیاری قدیمی صد سال پیش را تماشا کنیم، یا کتاب های نویسندگان که در چندین قرن پیش زندگی میکردند را بخوانیم یا حتی نقاشی های انسان های اولیه را هزاران سال بعد تماشا کنیم، بازی های ویدئویی به عنوان آثار هنری و تاریخی باید حفظ شوند تا مردم بتوانند در آینده و در هر زمان به آنها دسترسی داشته باشند.

تجربه عناوین قدیمی و بازی های مختلف میتواند به بازی سازان نیز بسیار کمک کنند که از موفقیت آنها الهام بگیرند و از تکرار اشتباهات آنها خودداری کنند و به نوعی یک منبع بسیار خوب برای تحقیق و آموختن ساختن و طراحی بازی است. حذف فروش فیزیکی بازی‌ها، نگهداری و حفظ آن را به شدت دچار مشکل خواهد کرد.

سی دی بازی ها همیشه در دسترس هستند

این امر با کمک دیسک های فیزیکی کاملا ممکن است. شما حتی اگر دسترسی به اینترنت نداشته باشید یا سرور های فروشگاه پلی استیشن خاموش شوند، با داشتن دیسک های فیزیکی به راحتی میتوانید به بازی دسترسی پیدا کنید.

دیسک های فیزیکی فقط به حفظ آثار بازی های ویدئویی برای آیندگان کمک نمیکند بلکه حتی در همین زمان نیز بسیاری آثار هستند که دیگر در هیچ فروشگاه دیجیتالی برای خرید پیدا نمیشوند و فقط با استفاده از دیسک های فیزیکی آنهاست که میتوان این بازی ها را تجربه و خرید و فروش کرد (البته به صورت قانونی. بازی های زیادی هستند که به صورت کرکی و با شبیه ساز ها در دسترس اند.)

شما دیگر صاحب بازی هایی که خریده اید نخواهید بود!

تنها چند روز پیش از اعلام این خبر سونی 550 فیلم که خود افراد به صورت دیجیتالی خریده بودند را از کتابخانه های آنها به دلیل انقضا لایسنس و حق نشر آنها حذف کرد، بدون آنکه حتی یک دلار از آن را به خریداران برگرداند! حال فرض کنید این اتفاق برای بازی های محبوب شما بیوفتد. صبح بیدار شوید ببینید سونی دیگر حق انتشار آیپی God of War را از دست داده و تمامی بازی های آن برای همیشه از فروشگاه پلی استیشن حذف شده و نه تنها شما نمیتواند آن را بخرید بلکه حتی اگر خریده باشید نیز دیگر به آن دسترسی نخواهید داشت! به عبارتی خرید بازی های دیجیتالی بیشتر همانند اجاره کردن آنها برای یک مدت خاص است تا خرید کامل آنها!

با بسته شدن فروشگاه های آنلاین، چگونه بازی های تمام دیجیتالی را تهیه کنیم؟

سونی درست پس از اعلام این خبر از بسته شدن فروشگاه های پلی استیشن 3 و پلی استیشن ویتا در سال 2027 خبر داد! یعنی دیگر بازی های پلی استیشن 3 بصورت دیجیتالی با بسته شدن فروشگاه ها قابل خریداری نخواهند بود. اگر این بازی ها نسخه ی فیزیکی نداشته باشند به این معناست که دیگر هیچ شخصی نمیتواند نسخه ی قانونی آن را برای پلی استیشن 3 یا ویتا تهیه کند! وقتی در سالیان بعد این اتفاق برای پلی استیشن 5 رخ دهد، تمامی بازی هایی که از ژانویه 2028 به بعد عرضه شده اند دیگر قابل خرید و تجربه نخواهند بود.

ایجاد یک مونوپولی توسط سونی

مشکل دیگر ایجاد یک مونوپولی توسط سونی است. در پلتفرم PC چندین فروشگاه دیجیتال برای فروش بازی ها وجود دارد که بین همه ی آنها رقابت هست و بازار فروش بازی ها توسط یک شرکت انحصار نشده. همین باعث میشود که سلامت بازار حفظ شود و حقوق کاربران پابرجا بماند. اما در پلی استیشن اینگونه نیست. تنها فروشگاه موجود در این کنسول، فقط و فقط فروشگاه پلی استیشن است که توسط سونی اداره میشود. دیسک های فیزیکی خود رقابتی برای فروشگاه سونی بوند و خریداران میتوانستند دیسک های نو با تخفیف های بهتر را از بازار خرید کنند یا نسخه های دست دوم را تهیه کنند که گاهی قیمت آنها نصف قیمت خرید از فروشگاه پلی استیشن است. یا دیسک ها را از دوستان و آشنایان خود قرض بگیرند و سی دی های خود را به اشتراک بگذارند!

با حذف دیسک های فیزیکی این رقابت کاملا حذف میشود و سونی تنها کمپانی است که میتواند قیمت ها، شیوه ی خرید بازی ها و دردسترس بودن آنها به بازیکنان را در پلی استیشن کنترل کند. دیگر خبری از تخفیف های خوب برای جذب مشتری به خرید بازی ها از فروشگاه پلی استیشن به جای نسخه ی فیزیکی از فروشگاه های دیگر نخواهد بود.

خریداران ناخودآگاه به سمت تهیه بازی ها بصورت غیرقانونی و کرکی میروند!

اگر این اتفاق رخ دهد تنها راه حل مشکل حفظ و نگهداری بازی ها از طریق کرک کردن آنها و استفاده از شبیه ساز ها( emulator) ها خواهد بود. زیرا با بسته شدن فروشگاه ها و یا انقضا لایسنس آنها در فروشگاه پلی استیشن، دیگر این بازی های تمام دیجیتال قابل تهیه نیستند. شما میتوانید بازی کرکی را به راحتی روی سی دی و یک دیسک ریخته و آن را فیزیکی هم در دسترس داشته باشید.

از طرفی وقتی سونی شروع به ایجاد یک مونوپولی در فروشگاه خود کند، خریدارانی هستند که دلسرد شده و به سمت تهیه غیرقانونی و کرکی بازی ها میروند. این امر باعث کاهش سود کمپانی های سازنده بازی ها شده و به آنها نیز ضرر میزند. از طرفی واقعیت این است که با خرید دیجیتالی شما بصورت کامل صاحب محصول نیستید بلکه بیشتر انگار آنها را تا مدتی که فروشگاه دیجیتال بازی ساپورت میشود یا لایسنس و حق پخش آن بازی در اختیار سونی است، شما اجاره کرده اید. این موضوع درباره ی بازی های کرکی صدق نمیکند.

واقعیت این است که سونی کمپانی قابل اعتمادی نیست و برخلاف Valve و فروشگاه استیم و همچنین GOG سیاست های زیادی که به سود خریدار و مصرف کننده باشد ندارد. همین امر باعث خواهد شد تهیه بازی های کرکی افزایش یابد و نه تنها خود سونی بلکه استودیو های بازی سازی نیز ضرر کنند. باید دید استراتژی مایکروسافت با کنسول بعدی ایکس باکس چه خواهد کرد. احتمال اینکه این شرکت نیز پا به پای سونی حرکت کند بسیار زیاد است زیرا خود مایکروسافت جز نخستین شرکت هایی بود که طرح حذف کامل دیسک های دیجیتالی را با ایکس باکس وان مطرح کرد ولی شکست خورد.

در روزهایی که ما در دنیای کاملا دیجیتال که پر از انواع اشتراک‌ها است زندگی میکنیم، داشتن فیزیکی محصولات دیجیتال مانند موسیقی، فیلم، سریال و بازی میتواند بسیار به سود مصرف کننده باشد و حذف آن نه تنها به ضرر بازیکنان و گیمرها خواهد بود بلکه در انتها به کل صنعت بازی سازی ضربه خواهد زد.